Źródła i metoda — Adam Burdzy

Każda informacja w tym serwisie ma wskazane źródło. Kiedy źródła mówią co innego, pokazuję obie wersje i piszę, która jest lepiej udokumentowana. Kiedy czegoś nie wiadomo, piszę to wprost.

Jak czytać przypisy

ZŁ nr 4, s. 5 — „Zeszyty łukowieckie”, numer i strona. Podaję stronę pliku PDF, która nie zawsze zgadza się z numerem wydrukowanym na stronie.
referat F. Burdzego 2017, Eksponaty muzealne cz. II, Eksponaty muzealne cz. III — referaty Franciszka Burdzego z 2017 r. oraz katalogi eksponatów muzealnych, części II i III.
Geneteka — indeksy ksiąg metrykalnych w bazie Geneteka (Polskie Towarzystwo Genealogiczne).
PUR — rejestr Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w Archiwum Państwowym we Wrocławiu.
Wikipedia, KSI (Kresowy Serwis Informacyjny) i inne nazwane strony — sprawdzone źródła internetowe. kwerenda internetowa oznacza wyniki mojej kwerendy internetowej.
relacja rodzinna — relacja rodzinna Adama Burdzego, wnuka Adama i Weroniki. Tam, gdzie wnuk poprawia zapisy z Zeszytów (imiona i daty w najbliższej rodzinie), przyjmuję jego wersję.
Pewność oznaczam tak: pewne prawdopodobne nieustalone.

Na początku pracy korzystałem też z kroniki rodziny, którą przygotowano automatycznie na podstawie Zeszytów. W kilku miejscach była błędna, dlatego zastąpiłem ją dokumentami i relacjami świadków i już się na nią nie powołuję.

Źródła

„Zeszyty łukowieckie” i prace Franciszka Burdzego

To podstawowe źródło serwisu: seria wydawana przez Franciszka Burdzego od 2003 r., z relacjami dawnych mieszkańców Łukowca, dokumentami i zdjęciami. Opracowałem tekst wszystkich numerów, 1–19, z wkładką do numeru 18-19. Dokumenty najważniejsze dla historii mojej rodziny odczytałem wprost ze skanów: zaświadczenia z 1946 i 1988 r. ZŁ nr 4, s. 16, list z Hameln ZŁ nr 4, s. 19, listy Bogusławy Dębickiej ZŁ nr 4, s. 37–38 i drzewo genealogiczne Mariana Burdzego ZŁ nr 11-12, s. 19. Kilka stron to wciąż tylko słabo czytelne skany opracowanie Zeszytów. Opis numerów: „Zeszyty”.

Księgi metrykalne

Geneteka, parafia Grębów (dawny powiat tarnobrzeski, dziś Podkarpacie). Śluby dzieci Szymona Burdzego i Zofii z Wiśniewskich w księdze wsi Burdze w latach 1890–1897 (akta 1890/1, 1894/1, 1894/2, 1897/1) i urodzenia ich wnuków w Burdzach, dom nr 292 (1892–1901). Urodzenia są zindeksowane od 1890 r. Geneteka
Skany ksiąg USC Bojanów (fot. T. Sączawa, lubgens.eu): zgony Szymonów Burdzych w Burdzach, 1903 akt 4 (ur. 21 X 1837, wdowiec po Franciszce z d. Burdzy) i 1909 akt 2 (ur. 1878, inna osoba) skany USC Bojanów (lubgens.eu).
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I (1880), s. 474, hasło „Burdzy” i t. IX (1888), s. 235, hasło „Przyszów”: Burdze jako przysiółek Przyszowa Kameralnego, 40 domów SGKP.
Geneteka, teren „Ukraina”, parafie Bukaczowce i Łukowiec Wiszniowski. Ślub Józefa Burdzego i Klary Burdzy, Łukowiec, 7 X 1902 (Bukaczowce, akt 14). Urodzenie ich córki Marianny, 1 X 1905, dom nr 102 (Łukowiec Wiszniowski, akt 51). Urodzenie Mariana Burdzego, syna Karola i Ewy z d. Tęcza, 1922 (akt 15). Urodzenia wnuków Szymona w latach 1901–1906 Geneteka.
Archiwum Państwowe Obwodu Iwanofrankiwskiego (Iwano-Frankiwsk, Ukraina), zespół 631. Tu przechowywane są oryginalne księgi, z których pochodzą powyższe indeksy. Indeks parafii Łukowiec Wiszniowski nie obejmuje lat 1907–1915 — sprawdziłem to 13 IX 2026 dla całej parafii, nie tylko dla nazwiska Burdzy: w tych rocznikach nie ma ani jednego aktu (zindeksowano 1903–1906, potem dopiero 1916 i dalej). Dlatego aktu urodzenia Adama Burdzego nie da się dziś odnaleźć w żadnym indeksie internetowym; potrzebna jest sama księga, sygn. 631‑3/27 weryfikacja indeksów.
Urząd Stanu Cywilnego m.st. Warszawy, Sekcja Ksiąg Zabużańskich. Według pisma zamieszczonego w Zeszytach przechowuje księgi parafii Łukowiec Wiszniowski z lat 1901–1945 ZŁ nr 18-19, s. 61–62.
Archiwum Główne Akt Dawnych, zespół 301 („Księgi metrykalne parafii wyznania rzymskokatolickiego z archidiecezji lwowskiej”). Najstarsze księgi parafii Bukaczowce, do której Łukowiec należał do 1902 r., to jednostki 145–150: chrzty 1701–1795, urodzenia 1785–1829, zgony 1748–1833, ekstrakty 1823–1834. Ksiąg samego Łukowca w AGAD nie ma. Nowosielce figurują w tym inwentarzu przy parafii Chodorów (jednostki 196 i 1746, ekstrakty 1835–1842 i kopie 1874, 1903) AGAD, zesp. 301.

Archiwa i bazy

Rejestr PUR. Archiwum Państwowe we Wrocławiu, zespół 82/345, rejestr Środa Śląska, jedn. 1852, s. 21, poz. 8989–8993 (Adam, Weronika, Bogusława, Józef). Indeks Śląskiego Towarzystwa Genealogicznego. Skany trzeba zamówić PUR.
Instytut Pamięci Narodowej, „Przystanek Historia” — Grzegorz Chajko, „Ekspatriacja. Przymusowe przesiedlenia Polaków do «nowej Polski»”, przystanekhistoria.pl. Stąd tło historyczne przesiedleń i data powołania Państwowego Urzędu Repatriacyjnego (dekret z 7 X 1944 r.) IPN, Przystanek Historia.
Baza Kresowych Żołnierzy AK (Muzeum AK w Krakowie). Są w niej Jadwiga Burdzy „Motylek”, Józef Burdzy „Tygrys” i Karol Burdzy. Adama Burdzego jeszcze nie ma Baza Kresowych Żołnierzy AK.
Strona internetowa wsi Wały (www.waly.brzegdolny.pl, kopia z 2021 r. w archiwum projektu): elektroniczna wersja Zeszytów publikowana za zgodą autora, historia wsi i wspomnienia repatriantów z Łukowca waly.brzegdolny.pl (kopia z 2021 r.).
Internetowy słownik nazwisk w Polsce IJP PAN (za: K. Rymut, „Nazwiska Polaków”), hasła Burdzy i Burda; Wielki słownik języka polskiego PAN, hasło „burda”; Słownik staropolskich nazw osobowych (zapis Stanislaus Burda, 1471); H. Górnowicz o nazwach rodowych IJP PAN, Nazwiska.
Grobonet, Cmentarz Parafialny św. Wawrzyńca we Wrocławiu: karta grobu Adama Burdzego, sektor 1b, rząd 2, miejsce 11, z fotografią nagrobka („zakatowany przez UB”, ur. 17.07.1910, zm. 29.11.1947); odczyt 11 IX 2026 Grobonet. Grobów Weroniki, Krystiana i Bogusławy nie ma w wyszukiwarkach internetowych.
Wikipedia, hasło „Roman Daca”, z bibliografią (m.in. „Biuletyn IPN” 1-2/2009) Wikipedia.
Kresowy Serwis Informacyjny: B. Szarwiło, „Baza »Topór«” (2018), oraz cykl T. Bojarskiej-Szot i J. Szota. Artykuł naukowy tych autorów: „Biografistyka Pedagogiczna” 8 (2023), nr 2, DOI 10.36578/BP.2023.08.60 KSI.
labiryntarium.pl o organizacji „Rzeczpospolita Polska Walcząca”, z informacją o wyroku Józefa Burdzego z Mieczkowa labiryntarium.pl.
rkc.in.ua o kościele św. Józefa w Nowosielcach rkc.in.ua. Słownik nazwisk IJP PAN o nazwisku Burdzy kwerenda internetowa.

Mapy

Mapa Taktyczna Polski WIG 1:100 000, arkusz Rohatyn (1931). Amerykańska mapa AMS 1:50 000, arkusz Rogatin (1954), oparta na materiałach sprzed 1943 r. Austriacka Spezialkarte 1:75 000 (1906). Współczesna mapa OpenStreetMap. Skany pochodzą z Archiwum Map WIG (mapywig.org) i innych bibliotek mapy WIG 1931 i AMS 1954. Można je obejrzeć w „Atlasie starych map”.

Pamięć rodzinna

Część tego serwisu nie pochodzi z żadnego dokumentu. Pochodzi z opowieści przy stole.

Całe dnie spędzałem u babci Weroniki, jeszcze zanim poszedłem do szkoły. Babcia opowiadała bardzo dużo: o Łukowcu, o sąsiadach, o napadach UPA, o tym, jak żyło się przed wyjazdem i po nim. Dziś myślę, że stąd bierze się całe to zainteresowanie — że ta strona zaczęła się w jej kuchni, a nie w archiwum. Żałuję jednego: że nie nagrałem tych wspomnień. Byłem dzieckiem i nie przyszło mi to do głowy.

Nie ma już kogo zapytać w pierwszej linii. Najstarsza z żyjących ciotek jest bardzo sprawna umysłowo i dziadka pamięta, ale nie pamięta ich domu — rodziny mieszkały wtedy w innych wioskach. Dlatego szukam dalej: chcę rozmawiać z rodziną, spisywać to, co ktoś jeszcze pamięta, i dokładać tutaj każdą pamiątkę, która się odnajdzie. Ta strona jest przygotowana na to, żeby rosnąć. relacja rodzinna

Adam Burdzy, wnuk Adama i Weroniki

Pamięć rodzinna jest źródłem — ale innego rodzaju niż dokument. Oznaczam ją zawsze osobno, znacznikiem relacja rodzinna, i nigdy nie mieszam z zapisem metrykalnym. Tam, gdzie relacja mówi co innego niż papier, pokazuję obie wersje.

Rozbieżności i ich stan

Rozstrzygnięte

Sprawa	Wersje	Stan
Rok urodzenia Adama	„urodzony 14.7.1907” w zaświadczeniu z 11 II 1946 r., spisanym za życia Adama. Ks. Daca w 1988 r.: „14.VII.1910” ZŁ nr 4, s. 16	prawdopodobne Przyjmuję 14 VII 1907, bo dokument z 1946 r. jest starszy i urzędowy. Ostatecznie potwierdzi to akt urodzenia lub wpis PUR.
Rok urodzenia Weroniki	„ur. 8.V.1912” ZŁ nr 4, s. 16. Zgadza się z tym, że rodzice Weroniki pracowali wtedy w Niemczech ZŁ nr 4, s. 13	pewne 8 V 1912.
Rodzice Adama	„syn Józefa i Klary” ZŁ nr 4, s. 16. Józef, syn Szymona i Zofii, poślubił Klarę Burdzy w Łukowcu 7 X 1902 Geneteka. Drzewo Mariana: Józef, a pod nim Florian, Adam i Karolina ZŁ nr 11-12, s. 19	pewne
Adam z aktu Grębów 1906	W Genetece jest Adam, syn Józefa i Katarzyny, ur. w Burdzach w 1906 r.	odrzucone To inny Adam: nie zgadza się imię matki (Klara), a rodzina od 1902 r. mieszkała w Łukowcu.
Rodzeństwo Adama	W rodzinie mylono imię siostry (Agata, Agnieszka). Drzewo Mariana wymienia Floriana i Karolinę, a Agata to córka Tomasza ZŁ nr 11-12, s. 19. Wnuk potwierdził: siostra to Karolina, „Ciocia Klara” z Zielonej Góry relacja rodzinna. Metryki dodają Mariannę, ur. 1905 Geneteka	pewne
Imię najstarszego syna	W Zeszytach „Krzysztof” ZŁ nr 4, s. 12. W dokumentach prawdopodobnie Krystian, w rodzinie „Krzysiek” relacja rodzinna	prawdopodobne Krystian.
Przynależność Adama do AK	Ks. Daca zaświadczył, że Adam i Weronika należeli do oddziału AK w Nowosielcach, wydzielonego z 48 pp ZŁ nr 4, s. 16	pewne
Ślub Szymona i Zofii „w 1894 r.”	Wcześniejszy raport błędnie odczytał indeks. W latach 1890–1897 w Grębowie żenili się ich dzieci Geneteka	pewne Wyjaśnione.
Marian czy Franciszek	Autor Zeszytów to Franciszek. Marian to jego ojciec, autor wspomnień i drzewa ZŁ nr 11-12, s. 66	pewne
Pokrewieństwo z autorem Zeszytów	Józef (pradziadek autora serwisu) i Marcin (pradziadek Franciszka) byli synami Szymona Geneteka ZŁ nr 11-12, s. 19	pewne Kuzyni trzeciego stopnia.
Stopień ks. Dacy	„p.płk.” ZŁ nr 4, s. 10, pułkownik Wikipedia	pewne Piszę: ks. płk dr.
Rok napadu na plebanię	1943 (ks. Daca, Bogusława, Wikipedia) albo 1944 (jeden tekst KSI)	pewne 1943.
Przebieg nocy 1943	Wcześniejsze opracowanie rodzinne upraszczało przebieg i myliło kolejność zdarzeń. Świadkowie opisują: strych, kryjówkę w sianie, „siedzenie” ze słomy na wozie, powrót Adama do domu, a dopiero później noclegi w polu, pożar domu i ucieczkę ZŁ nr 4, s. 5–6, 12–13	pewne Wersja ks. Dacy i Bogusławy.
Przyczyna śmierci Adama	„Choroby i wycieńczenie” we wcześniejszym opracowaniu. Śledztwo PUBP w Środzie Śląskiej ZŁ nr 4, s. 13–14 ZŁ nr 15, s. 48. „NKWD” ZŁ nr 16-17, s. 17	pewne Skutki śledztwa PUBP.
Kazik Burdzy, syn Jakuba	Zabity przez Sowietów ZŁ nr 9-10, s. 4 albo przez własowców ZŁ nr 18-19, s. 2–3	pewne Własowcy (sprostowanie autora).
Cmentarz	„ul. Ordona Bujwida” w źródle. Poprawnie: ul. Odona Bujwida, cmentarz św. Wawrzyńca we Wrocławiu kwerenda internetowa	pewne Grób odnaleziony: sektor 1b/2/11 Grobonet.

Otwarte

Sprawa	Co wiadomo	Co może rozstrzygnąć
Miejsce urodzenia Adama	Najpewniej Łukowiec Wiszniowski: rodzice mieszkali tam od 1902 r. Aktu nie znaleziono, bo lata 1907–1915 nie są w ogóle zindeksowane weryfikacja indeksów prawdopodobne	Księga urodzeń Łukowca z 1907 r. w archiwum w Iwano-Frankiwsku lub w USC Warszawa
Pseudonim „Adaś”	Zna go tylko pamięć rodzinna relacja rodzinna. Nie ma go w Zeszytach, zaświadczeniach ani w Bazie AK nieustalone	Lista pseudonimów 48 pp ZŁ nr 2, s. 24 (skan słabo czytelny), akta IPN
Legitymacje z 1946 r.	Wcześniejsze opracowanie o nich wspominało. W Zeszytach jest tylko zaświadczenie sołtysa z 1946 r. ZŁ nr 4, s. 16 nieustalone	Zbiory rodzinne
„Józefa Burdzy z Lipnicy”	Wymieniana wśród łukowian z Lipnicy referat F. Burdzego 2017, s. 5–7. Nie wiadomo, kim była dla Adama. Bogusława pisze też o „jakiejś siostrze Taty” w Lipnicy ZŁ nr 4, s. 37 nieustalone	Pamięć rodzinna, cmentarze w Lipnicy i Mieczkowie
Data pożaru domu w Nowosielcach	Jesień 1943 r., po nocy napadu. Dokładnej daty źródła nie podają ZŁ nr 4, s. 12–13 nieustalone	Relacje sąsiadów, akta mienia zabużańskiego
„Stryj” Józef „Słowik”	Syn Jana ZŁ nr 16-17, s. 81. W drzewie Mariana Jan, syn Szymona, ma syna Józefa ZŁ nr 11-12, s. 19 prawdopodobne brat stryjeczny Adama	Akta RPW w IPN (data urodzenia, imiona rodziców)
Rola „Słowika” w RPW	Sam pisze, że był członkiem i wciągnął do organizacji dwóch kolegów ZŁ nr 4, s. 20–21. Według Bogusławy „wiedział, a nie powiadomił władzy” ZŁ nr 4, s. 14 nieustalone	Akta IPN
Dlaczego pozwano „WSW”	Tak pisze Bogusława o procesie z lat 60. ZŁ nr 4, s. 14 nieustalone	Akta sądowe, sentencja wyroku
Transport 1945	Adam jechał najpewniej piątym transportem z Chodorowa (1 XI 1945) ZŁ nr 9-10, s. 18 prawdopodobne	Wpis PUR
Ile córek miał Szymon	Drzewo Mariana: jedna, Mania ZŁ nr 11-12, s. 11. Metryki: także Ewa, żona Józefa Jańca Geneteka	Co najmniej dwie; gałąź Ewy nie trafiła do drzewa
Kleryk zabity przy stawie	„syn Tomka Burdzego” ZŁ nr 11-12, s. 12 albo syn Jakuba ZŁ nr 18-19, s. 23 nieustalone	Metryki Łukowca
Powiat Nowosielec	Ks. Daca pisze „pow. Bóbrka, woj. Lwowskie” ZŁ nr 4, s. 16. Słowniki podają powiat żydaczowski kwerenda map nieustalone	Przedwojenne spisy administracyjne
Kolonia „Jaźwiny”	Czy to kolonia Burdzych, czy inna nieustalone	Mapy katastralne, relacje
Szacunki dla Łukowca	40 placówek i około 400 ludzi referat F. Burdzego 2017, s. 1 albo 42 placówki i 500–600 ludzi ZŁ nr 3, s. 40. Uciekinierów około 3000 referat F. Burdzego 2017, s. 1–2 albo około 10 000 osób pod ochroną ZŁ nr 9-10, s. 8	Różne szacunki świadków
Imiona w Bazie „Topór”	Mieczysław albo Tadeusz Skowron, Kuźmirski albo „Kuźmiński”, ks. Józef albo Jerzy Wanatowicz (przewaga wersji „Józef”) nieustalone	Opracowania historyków AK

Co jeszcze chcę sprawdzić

Księgę urodzeń parafii Łukowiec Wiszniowski z 1907 r. — akt urodzenia Adama. Dwie drogi: Archiwum Państwowe Obwodu Iwanofrankiwskiego (zespół 631, sygn. 631‑3/27) albo — prawdopodobnie krótsza — Sekcja Ksiąg Zabużańskich USC m.st. Warszawy, która według pisma z Zeszytów ma księgi tej parafii z lat 1901–1945 ZŁ nr 18-19, s. 61–62. To jedyne źródło, które rozstrzygnie spór 1907 kontra 1910.
Skany wpisów PUR (AP Wrocław) z datami urodzenia Adama i Weroniki oraz miejscem zamieszkania przed 1945 r.
Akt zgonu Adama z 1947 r. (data śmierci: 28 czy 29 XI 1947).
Akta IPN: śledztwo S.4/95/UB oraz sprawę „Rzeczpospolitej Polskiej Walczącej” z 1952 r.
Akta sądowe z lat 60. i ewentualny wniosek o mienie zabużańskie za gospodarstwo w Nowosielcach.
Księgi parafii, do której należały Nowosielce (śluby Adama i Weroniki, urodzenia Krzysztofa i Bogusławy). Inwentarz AGAD wiąże Nowosielce z parafią Chodorów — to trop do sprawdzenia w schematyzmie archidiecezji lwowskiej, bo w latach 30. Nowosielce miały już własny kościół św. Józefa AGAD, zesp. 301.
Odtajnione zdjęcia satelitarne CORONA z lat 1969–1971 nad kolonią pod Nowosielcami — czy widać ślad siedliska USGS EarthExplorer.

Proszę o pomoc

Serwis powstaje z pamięci wielu ludzi i będzie rósł. Jeśli mają Państwo zdjęcia, listy, dokumenty albo wspomnienia z Burdzów, Łukowca, Nowosielec lub Mieczkowa, jeśli znają Państwo daty życia osób tu wymienionych albo zauważyli błąd, proszę o kontakt. Szczególnie cenne są wspomnienia rodzin z Mieczkowa, Lipnicy i Zielonej Góry. Każdą informację opiszę z podaniem źródła, a relacje rodzinne oznaczę imieniem osoby, która się nimi podzieliła, i datą, jeśli wyrazi na to zgodę.