„Zeszyty łukowieckie” — Marian i Franciszek Burdzy

Bez „Zeszytów łukowieckich” ten serwis by nie powstał. To w nich przetrwały wspomnienie ks. Romana Dacy o nocy 1943 roku, relacja Bogusławy Dębickiej o losach rodziny, zaświadczenia o Adamie i Weronice Burdzych i dokumenty w sprawie śmierci Adama. Zeszyty są owocem pracy dwóch pokoleń jednej rodziny: ojca, Mariana Burdzego, i syna, Franciszka Burdzego.

Marian Burdzy — ojciec

Marian urodził się w 1922 roku w Łukowcu Wiszniowskim jako syn Karola Burdzego i Ewy z d. Tęcza Geneteka. Był ich jedynym dzieckiem. W Łukowcu nazywano go „Maryjankiem”, żeby odróżnić go od innych Marianów ZŁ nr 11-12, s. 11–14. Za Sowietów był księgowym spółdzielni. W czerwcu 1942 roku złożył przysięgę AK ZŁ nr 2, s. 7–8 i był oficerem samoobrony ZŁ nr 6-7-8, s. 31. W dowództwie podczas akcji „Burza” wymieniony jest „Marian Burdzy »Orlik«” ZŁ nr 16-17, s. 6. Że to właśnie on, jest prawdopodobne. Jego żoną była Jadwiga z d. Faszynkieder, sanitariuszka „Motylek” z Bazy „Topór” ZŁ nr 2, s. 10 Baza Kresowych Żołnierzy AK.

Po wojnie pracował jako główny księgowy, m.in. na Wałach Śląskich, w Lubinie i we Wrocławiu, także w KGHM. Przez osiem lat uczył w technikum, skąd zwolniono go za „nazbyt katolickie poglądy”. Był też radnym w Lubinie ZŁ nr 11-12, s. 14–15. Piotr Król „Piorun” powiedział o nim jego synowi: „twój ojciec był taki ludzki, taki humanitarny, nigdy nie chciał zrobić krzywdy drugiemu człowiekowi” ZŁ nr 13-14, s. 37.

Dla historii mojej rodziny Marian zrobił dwie ważne rzeczy. Spisał swoje „Wspomnienia o Łukowcu” ZŁ nr 2, s. 6–10. W latach 1970–1980, na papierze firmowym miasta Lubina, narysował też odręcznie drzewo genealogiczne rodu, sięgające Szymona Burdzego i Zofii Wiśniewskiej ZŁ nr 11-12, s. 11, 19. To drzewo odczytałem i porównałem z metrykami. Jest podstawą strony „Ród Burdzych”.

Ojcostwo Mariana wobec Franciszka potwierdza niezależnie artykuł recenzowany: przypis nazywa Franciszka „synem łukowieckiego nauczyciela, Mariana” Bojarska-Szot i Szot 2023, s. 376. Jedna rzecz się przy tym nie zgadza: Zeszyty opisują Mariana jako księgowego, a nie nauczyciela. Możliwe, że uczył w Łukowcu przed wojną albo tuż po niej — to nieustalone.

Franciszek Burdzy — syn, autor Zeszytów

Franciszek Burdzy, syn Mariana i Jadwigi ZŁ nr 11-12, s. 66, jest autorem i wydawcą Zeszytów. „Zacząłem je pisać w 2003 roku” — mówił w 2017 roku, gdy ukazało się już 17 numerów referat F. Burdzego 2017, s. 3. Wydawał je własnym kosztem ZŁ nr 4, s. 45, w nakładach od 250 do 450 egzemplarzy opracowanie Zeszytów. Przez lata rozmawiał z dawnymi mieszkańcami Łukowca i ich dziećmi rozsianymi po całej Polsce i świecie, spisywał relacje, zbierał listy, zdjęcia i dokumenty. W 2009 roku otrzymał Krzyż Czynu Zbrojnego Polskiej Samoobrony na Kresach ZŁ nr 15, s. 56. W 2017 roku przygotował w Muzeum Regionalnym w Środzie Śląskiej wystawę „Rodem z Łukowca”: około 350 eksponatów od ponad pięćdziesięciu darczyńców referat F. Burdzego 2017, s. 5 Eksponaty muzealne cz. III, s. 13–14. Jego hasło brzmi:

„O Łukowcu nie możemy zapomnieć! Bądźmy strażnikami pamięci!”
Franciszek Burdzy referat F. Burdzego 2017, s. 5

O swojej pracy pisał: „Zależy mi na tym, żeby w swoich stwierdzeniach być możliwie najbliżej prawdy” ZŁ nr 18-19, s. 6. Tej zasady staram się trzymać także tutaj.

Jesteśmy jedną rodziną

Franciszek Burdzy i autor tego serwisu, Adam Burdzy (ur. 1977), są kuzynami trzeciego stopnia. Mają wspólnych prapradziadków: Szymona Burdzego i Zofię z Wiśniewskich z Burdzów. Pradziadek autora serwisu, Józef, i pradziadek Franciszka, Marcin, byli rodzonymi braćmi, synami Szymona. Dziadek Adam i dziadek Karol byli więc braćmi stryjecznymi ZŁ nr 11-12, s. 19 Geneteka ZŁ nr 4, s. 16. pewne

Tę więź znali już nasi bliscy. Franciszek nazywa Bogusławę Dębicką „kuzynką” ZŁ nr 18-19, s. 38, a ona w 2004 roku pisała do niego „Drogi Franiu z rodziną!” i posługiwała się numerami z drzewa jego ojca ZŁ nr 4, s. 37–38. Całe drzewo pokazuję na stronie „Ród Burdzych”.

Wały Śląskie — dom za rzeką

W 1945 roku jeden z transportów z Łukowca dojechał do Starego Dworu i Wałów Śląskich koło Brzegu Dolnego. Osiadło tam ponad 50 rodzin referat F. Burdzego 2017, s. 2–3. Zeszyty drukują spis rodzin z Wałów Śląskich z lat 1946–1960. Jest w nim duży dom Burdzych: na dole mieszkali dziadkowie, na górze rodzice; później dom sprzedano ZŁ nr 1, s. 24–27. Marian pracował na Wałach Śląskich jako główny księgowy ZŁ nr 11-12, s. 14–15, a potem rodzina przeniosła się do Lubina relacja rodzinna.

Z Wałami łączy się też historia samych Zeszytów. Przez lata ich wersję elektroniczną, za zgodą autora, publikowała wiejska strona internetowa Wałów. Pisano na niej, że większość mieszkańców wsi przyjechała w 1945 roku z Łukowca Wiszniowskiego i Żurowskiego oraz z sąsiednich wsi waly.brzegdolny.pl (kopia z 2021 r.). Z tamtych kopii korzysta dziś także ten serwis.

Wały leżą na prawym brzegu Odry waly.brzegdolny.pl (kopia z 2021 r.). Po drugiej stronie rzeki, w Brzezince Średzkiej, mieszka dziś autor tego serwisu, wnuk Adama Burdzego relacja rodzinna. Historia dziadka dotarła do niego dosłownie zza rzeki.

Dlaczego Zeszyty są ważne

Są największym znanym zbiorem relacji o obu Łukowcach. Dają głos zwykłym ludziom: rolnikom, sanitariuszkom, żołnierzom samoobrony, dzieciom z czasów wojny.
Zachowały dokumenty, których nie ma gdzie indziej w obiegu: wspomnienie ks. Dacy, jego list do Weroniki z 1987 roku, zaświadczenia z 1946 i 1988 roku, list z Hameln, fragment postanowienia prokuratury z 1996 roku, spisy mieszkańców i osadników ZŁ nr 4, s. 2–19 ZŁ nr 13-14, s. 62–63 ZŁ nr 15, s. 48–55.
Korzystają z nich także inni autorzy, m.in. artykuły Kresowego Serwisu Informacyjnego i praca naukowa T. Bojarskiej-Szot i J. Szota w „Biografistyce Pedagogicznej” (2023) KSI.

Spis numerów

Opisy są moje i skrócone. Opracowałem je na podstawie tekstu numerów, którymi dysponuję. Strony w przypisach to strony pliku PDF, nie numeracja drukowana opracowanie Zeszytów.

Nr	Rok	Zawartość
1	2003	Wspomnienie Janiny Szulc z d. Faszynkieder o przedwojennym i wojennym Łukowcu, z komentarzem autora. Zdjęcia z rodzinnego albumu Burdzych, wykazy łukowian w Wałach Śląskich i Starym Dworze, życiorysy, m.in. „Pioruna”.
2	2003/2004	Wspomnienia Jadwigi Burdzy (rok 1942) i Mariana Burdzego o Łukowcu. Łukowianie w Oskrzesińcach i Jodłowicach, skan listy pseudonimów żołnierzy 48 pp AK.
3	2003/2004	Wywiad z Piotrem Królem „Piorunem” i jego wspomnienia. Zdjęcia partyzantów, łukowianie w armii Andersa, Kasa Stefczyka, mord na Wandolinie, przesiedlenie transportem nr 3.
4	2004	Numer najważniejszy dla mojej rodziny: wspomnienie ks. Romana Dacy i jego list do Weroniki Burdzy, wspomnienia Bogusławy Dębickiej z d. Burdzy, zaświadczenia z 1946 i 1988 roku o Adamie i Weronice, list z Hameln (1974), relacja Józefa Burdzego „Słowika” z więzienia. Także pochodzenie łukowian, ratowanie Żydów przez rodzinę Kuchtów i listy czytelników, w tym Bogusławy.
5	2004	Edward Polak, komendant Łukowca, w listach i dokumentach. Spotkanie z „Piorunem”, dzieje kościoła, „Łukowiec od podszewki”.
6-7-8	2004/2005	Obszerny życiorys Antoniego Faszynkiedra oraz pamiętnik podoficera z kampanii włoskiej 1944 roku.
9-10	2005	Wspomnienie Marty Polak-Burzy o ojcu, relacja Emilii Dudzic z d. Stadnik (m.in. piąty transport z Chodorowa), losy Berestaw i pierwsze lata na Zachodzie, różne listy i informacje.
11-12	2006	Życie codzienne: jedzenie, rzemiosło, technika. Rozdział o rodzie Burdzych, dziadku Karolu i babci Ewie, legitymacje Karola i Mariana oraz skan drzewa genealogicznego Mariana. „Tajemnice Łukowca” i życiorys Wołyniaka.
13-14	b.d.	Esej o stosunkach narodowościowych na Kresach. Młyn, zasięg Bazy „Topór”, sołtysi łukowieccy, spisy osadników w Mieczkowie, Osieku i Kostomłotach.
15	materiały 2006–2012	Zapiski o Łukowcu, opowiadania, listy, fragment postanowienia prokuratury w sprawie Adama Burdzego. Spis mieszkańców obu Łukowców.
16-17	2015	Przedruk tekstu prof. Grzegorza Mazura o akcji „Burza” w Okręgu Stanisławów, ponad 20 rozmów z łukowianami, zdjęcia (w tym ks. Daca i rodzina Burdzych w Żarowie 1947), lista skazanych w sprawie „Rzeczpospolitej Polskiej Walczącej”, osiedlenie łukowian.
18-19	2018	Sprostowania autora, sklep Józefa Burdzego w Łukowcu, sylwetki pięciu łukowian, wycieczki na Łukowiec w latach 2017–2018, polisa Karola Burdzego z 1932 roku, lista rodzin, które schroniły się w Łukowcu, i tekst Joanny Jaskuły o Adamie Burdzym. W załącznikach m.in. pismo o księgach parafii Łukowiec. Osobna wkładka o planach tablicy na Łukowcu i finansowaniu Zeszytów.

Numer 18-19 jest najpóźniejszym znanym numerem. Autor zapowiadał w nim dalsze numery w 2019 roku ZŁ nr 18-19, s. 51. Poza numerami przygotował też katalogi eksponatów muzealnych (części I–III, 2015–2017) oraz referaty wygłoszone w 2017 roku w Środzie Śląskiej i Brzegu Dolnym Eksponaty muzealne cz. II Eksponaty muzealne cz. III referat F. Burdzego 2017.

O publikacji skanów

„Zeszyty łukowieckie” są dziełem Franciszka Burdzego. W pierwszym numerze autor napisał, że wszystko, co w nich zamieszczono, można „kopiować, odbijać przedrukowywać” ZŁ nr 1, s. 29. Mimo to podaję tylko krótkie cytaty z numerem i stroną, a resztę streszczam własnymi słowami. Skanów ani pełnych tekstów nie udostępniam, dopóki nie porozmawiam o tym z autorem. Jeśli wyrazi zgodę, uzupełnię tę stronę o pliki do przeglądania, z podziękowaniem i opisem, na jakich zasadach można z nich korzystać.